بر اساس دادههای مهتا، در بازه زمانی ۱۴ خرداد تا ۷ تیرماه، گفتوگوهای فارسیزبان پیرامون جام جهانی ۲۰۲۶ در پلتفرم ایکس تنها به مسائل ورزشی محدود نبود و ترکیبی از مضامین ورزشی، اجتماعی و سیاسی را در بر میگرفت. در این بازه، حدود ۱۰۰ هزار کاربر بیش از ۶۴۹ هزار پست درباره این موضوع منتشر کردند که نشاندهنده حجم بالای توجه کاربران به جام جهانی است. همچنین، حدود سهچهارم محتوای منتشرشده را بازنشرها تشکیل میداد که بیانگر نقش پررنگ انتشار مجدد محتوا و تقویت روایتهای موجود در این گفتگوهاست.
ابرهشتگ درباره جام جهانی
بررسی ابرهشتگهای این دوره نیز نشان میدهد که در کنار هشتگهای مرتبط با فوتبال و مسابقات، مانند worldcup2026 و fifa، هشتگهایی نظیر kingrezapahlaviforiran، javidshah و iranmassacre نیز بهطور گسترده مورد استفاده قرار گرفتهاند. این موضوع نشان میدهد که بخشی از کاربران، جام جهانی را صرفاً یک رویداد ورزشی تلقی نکرده و از توجه جهانی به آن برای طرح دیدگاهها، مطالبات و روایتهای سیاسی خود بهره بردهاند.
از سوی دیگر، استفاده از هشتگهایی مانند sports_crimes_against_iran بیانگر تلاش برخی کاربران برای پیوند دادن موضوعات مرتبط با ایران با فضای رسانهای مسابقات و جلب توجه افکار عمومی بینالمللی به این مسائل است؛ موضوعی که در رویدادهای جهانی و پرمخاطب، بارها در فضای شبکههای اجتماعی مشاهده میشود.
نمودار زمان انتشار محتوا و تحلیل ترندها
بررسی نمودار روند انتشار محتوا پیرامون جام جهانی در بازه ۱۴ خرداد تا ۷ تیر ۱۴۰۵ نشان میدهد که حجم گفتگوها در فضای فارسی ایکس از الگویی صعودی نوسانی پیروی کرده است. فعالیت کاربران با نزدیک شدن به مسابقات تیم ملی بهتدریج افزایش یافت و در ۲۶ خرداد، همزمان با نخستین دیدار ایران مقابل نیوزیلند، به اوج رسید؛ مسابقهای که موج گستردهای از تحلیلها و واکنشهای احساسی را به همراه داشت.
پس از آن، همزمان با ادامه رقابتهای گروه G و قبل از دیدار ایران و مصر، در ۱ تیرماه حجم گفتگوها بار دیگر افزایش یافت. همچنین در روزهای ۶ و ۷ تیر، با مشخص شدن وضعیت تیم ملی، موج تازهای از تحلیلها، انتقادها و واکنشها شکل گرفت. در این مقطع، علاوه بر ارزیابی عملکرد تیم، مباحثی همچون تصمیمات فیفا، محدودیتهای سفر و استفاده از فضای جام جهانی برای طرح مطالبات سیاسی نیز مورد توجه کاربران قرار گرفت. بهطور کلی، مسابقات تیم ملی، حواشی سیاسی و واکنشهای لحظهای کاربران به رویدادهای زنده، مهمترین محرکهای نوسانات حجم محتوا در این دوره بودهاند.
تحلیل احساسات و مضامین
تحلیل دادهها نشان میدهد جام جهانی ۲۰۲۶ در فضای فارسی فراتر از یک رویداد ورزشی دنبال شده و بخشی از کاربران از فضای مسابقات برای بیان مواضع سیاسی و جلب توجه افکار عمومی بینالمللی استفاده کردهاند. استفاده از هشتگهای انگلیسی، بازنشر محتوای اعتراضی و تلاش برای بازتاب رسانهای این اقدامات، از مهمترین الگوهای مشاهدهشده در این دوره بوده است.
در مقابل، گروهی از کاربران بر حمایت از تیم ملی، دفاع از نمادهای رسمی کشور و تفکیک ورزش از سیاست تأکید کردهاند و این موضوع به شکلگیری گفتگوهای گسترده درباره وطندوستی و هویت ملی انجامیده است.
در مجموع، دادهها نشان میدهد جام جهانی در فضای فارسی به عرصهای برای تقابل روایتهای ورزشی، سیاسی و هویتی تبدیل شده و مرز میان فوتبال و سیاست تا حد زیادی کمرنگ شده است.
احساسات و جهت گیری نسبت به تیم ملی
بررسی دادهها نشان میدهد احساسات کاربران فارسیزبان نسبت به تیم ملی در جام جهانی ۲۰۲۶ بهشدت دو قطبی بوده است. بخشی از کاربران، تیم ملی را نمادی از هویت ملی و عامل همبستگی دانسته و بر حمایت از آن فارغ از اختلافات سیاسی تأکید کردهاند. در مقابل، گروهی دیگر عملکرد و جایگاه تیم را در چارچوب تحولات سیاسی کشور ارزیابی کرده و حتی از حذف تیم استقبال کردهاند. در کنار این دو رویکرد، شماری از کاربران نیز میان تعلق عاطفی به تیم ملی و دیدگاههای سیاسی خود دچار تعارض بودهاند. این الگو نشان میدهد که واکنشها به تیم ملی در این دوره، تنها متأثر از نتایج ورزشی نبوده و عوامل هویتی و سیاسی نیز نقش پررنگی در شکلگیری احساسات کاربران داشتهاند.
نمودار جهتگیری محتوا نشان میدهد در هر سه شاخص بررسیشده، محتوای مخالف یا منتقد تیم ملی سهم غالب را به خود اختصاص داده است. این برتری بهویژه در شاخصهای تأثیرگذاری و میزان دیدهشدن پررنگتر است و نشان میدهد روایتهای انتقادی و سیاسیشده پیرامون جام جهانی تعامل بیشتری ایجاد کردهاند. این دسته از محتواها عمدتاً بر تقابل بر سر نمادهای ملی، نقد تیم ملی و بازنمایی سیاسی رویداد تمرکز داشتهاند.
در مقابل، محتوای طرفدار تیم ملی اگرچه در حجم بازدید حضور دارد، اما از نظر اثرگذاری و تعامل در سطح پایینتری قرار گرفته و بیشتر بر حمایت از تیم، دفاع از نمادهای رسمی و تأکید بر وحدت ملی متمرکز بوده است. در این میان، محتوای میانه نیز سهم کمتری داشته و عمدتاً شامل بازنشر اخبار، نتایج مسابقات و تحلیلهای غیرجانبدارانه بوده است.
نبرد بر سر پرچم و هویت ملی
بررسی دادهها نشان میدهد یکی از مهمترین محورهای گفتگو پیرامون جام جهانی، نمادهای ملی و بهویژه پرچم ایران بوده است. بخش زیادی از محتواها به نمایش پرچم شیر و خورشید، واکنشها به آن و ادعاهای مربوط به محدودیت استفاده از این پرچم اختصاص داشته و در مقابل، گروهی نیز از پرچم رسمی جمهوری اسلامی حمایت کردهاند. این تقابل نشان میدهد جام جهانی برای بخشی از کاربران، به عرصهای برای رقابت بر سر بازنمایی هویت ملی تبدیل شده است.
همین تقابل باعث شده است که بخش مهمی از گفتگوها نه بر خود مسابقات، بلکه بر این پرسش متمرکز شود که کدام نماد، نماینده واقعی ایران در عرصه بینالمللی است.
ارزیابی عملکرد بازیکنان و تیم ملی
بررسی دادهها نشان میدهد که بخش قابل توجهی از گفتگوهای کاربران به ارزیابی عملکرد فردی بازیکنان و اعضای کادر فنی اختصاص داشته است
در این میان، علیرضا بیرانوند بیش از سایر بازیکنان مورد توجه قرار گرفته و عمدتاً با بازخوردهای مثبت همراه بوده است. کاربران در بسیاری از توییتها، واکنشهای بیرانوند، مهار موقعیتهای خطرناک و نقش او در حفظ نتیجه را از عوامل اصلی موفقیت تیم ملی دانستهاند. با این حال، علیرضا بیرانوند علاوه بر عملکرد فنی، به دلیل اظهاراتش درباره رهبر شهید نیز مورد توجه کاربران قرار گرفت. کاربران مخالف، این موضعگیری را نشانه همسویی او با حاکمیت دانسته و از آن انتقاد کردند، در حالی که بخشی دیگر از کاربران تمرکز خود را بر عملکرد فنی او معطوف کردند. در نتیجه، بیرانوند هم در ارزیابیهای ورزشی و هم در گفتگوهای سیاسی پیرامون تیم ملی حضور پررنگی داشت.
محمد محبی نیز یکی از چهرههای پررنگ فضای مجازی بوده است. عملکرد فنی او، بهویژه گلهای تأثیرگذار و دوندگی بالا، با استقبال گسترده کاربران همراه بوده و بسیاری از توییتها از او بهعنوان یکی از بازیکنان مؤثر تیم یاد کردهاند. علاوه بر مسائل فنی، اقدام محبی در پایین کشیدن یا کندن پوستر تبلیغاتی مرتبط با رژیم صهیونیستی در محل استقرار تیم، بازتاب گستردهای در میان کاربران حامی نظام و مخالف نظام داشته و به یکی از مهمترین حواشی مرتبط با این بازیکن تبدیل شده است.
مهدی طارمی و سردار آزمون نیز از جمله بازیکنانی بودهاند که حجم بالایی از گفتگوها پیرامون آنها شکل گرفته است. طارمی عمدتاً به دلیل نقش محوری در خط حمله، تجربه بینالمللی و تأثیرگذاری در بازیها مورد توجه بوده است؛ هرچند بخشی از کاربران عملکرد او را در برخی مسابقات کمتر از انتظار ارزیابی کردهاند. درباره سردار آزمون علاوه بر عملکرد فنی و انتظاراتی که از او به عنوان یکی از مهاجمان برجسته تیم وجود داشت، غیبت او از تیم ملی و عدم حضور در مسابقات جام جهانی عمدتاً به دلایل سیاسی نسبت داده میشد. بسیاری از کاربران در توییتهای خود به حذف آزمون به دلیل موضعگیریها یا پستهای شبکههای اجتماعیاش اشاره میکردند. این موضوع واکنشهای موافق و مخالف متعددی را برانگیخت و بسیاری از کاربران غیبت او را یکی از عوامل اصلی ضعف خط حمله تیم ملی دانستند.
در میان سایر بازیکنان، رامین رضاییان نیز به دلیل عملکرد هجومی، تجربه بالا و حضور مؤثر در ترکیب تیم مورد توجه کاربران قرار گرفته است.
در سطح کادر فنی نیز امیر قلعهنویی مهمترین چهره مورد بحث بوده است. تصمیمات فنی، ترکیب تیم، تعویضها و شیوه بازی تیم ملی، بارها توسط کاربران مورد ارزیابی قرار گرفته است. در حالی که بخشی از کاربران از نتایج کسبشده و مدیریت تیم دفاع کردهاند، گروه دیگری نسبت به برخی تصمیمات تاکتیکی و نحوه استفاده از بازیکنان انتقادهایی مطرح کردهاند.
درباره رشید مظاهری، دروازهبان سابق تیم ملی، که یکی از چهرههایی بود که با وجود عدم حضور در جام جهانی ۲۰۲۶، نامش بهطور گسترده در فضای فارسی ایکس مطرح شد. برخلاف سایر بازیکنان، گفتگوها درباره او عمدتاً ماهیتی سیاسی و اعتراضی داشت. کاربران مخالف جمهوری اسلامی با طرح پرسش «رشید مظاهری کجاست؟» و استفاده از هشتگ #رشید_مظاهری، او را نمادی از مقاومت و هزینهدادن برای موضعگیری سیاسی معرفی کردند. اشاره به وضعیت او، مقایسهاش با دیگر ملیپوشان و انتقاد از سکوت تیم ملی درباره سرنوشتش، از مهمترین محورهای این گفتگوها بوده است.
مطرح شدن گسترده این موضوعات نشان میدهد که با وجود پررنگ بودن مسائل سیاسی، بخش مهمی از کاربران همچنان جام جهانی را از منظر فوتبالی دنبال کردهاند و عملکرد فنی تیم و بازیکنان، یکی از مهمترین محرکهای شکلگیری گفتگوها بوده است.
طنز، میمها و فرهنگ هواداری
بخشی از فضای فارسی پیرامون جام جهانی، ماهیتی سرگرمیمحور داشته و کاربران از عملکرد بازیکنان، شادی گلها، مدل مو، حواشی مسابقات و حتی شرایط سفر تیم برای تولید شوخی، طنز و میم استفاده کردهاند.
کریخوانی میان هواداران، پیشبینی نتایج، واکنش به حذف تیمها، خاطرهگویی از ادوار گذشته، روایت تجربه حضور در شهرهای میزبان و پرداختن به مراسم افتتاحیه و موسیقی رسمی مسابقات نیز از محورهای پرتکرار گفتگوها بوده است.
این الگو نشان میدهد که با وجود پررنگ بودن مباحث سیاسی، فوتبال همچنان کارکرد سرگرمی و تجربه جمعی خود را در فضای فارسی حفظ کرده است.
تبلیغات، برندها و فعالیتهای تجاری
در مقایسه با موضوعات سیاسی و فوتبالی، برندها و فعالیتهای تجاری سهم محدودتری در گفتگوهای کاربران داشتهاند. با این حال، برخی برندها و پلتفرمها توانستهاند در بخشی از این گفتگوها حضور داشته باشند. برند مجید «مروژ» بهعنوان تولیدکننده لباس تیم ملی، یکی از مهمترین برندهای مورد اشاره کاربران بوده و بخشی از محتواها به کیفیت لباس تیم و استفاده از تولید داخلی اختصاص داشته است.
علاوه بر این، برخی رسانهها و پلتفرمهای پخش و تحلیل مسابقات نیز در گفتگوهای کاربران دیده میشوند. هرچند حجم این محتوا در مقایسه با سایر مضامین محدود بوده، اما نشان میدهد که رویدادهایی مانند جام جهانی همچنان فرصتی برای دیدهشدن برندها و رسانهها در فضای اجتماعی فراهم میکنند.
در مجموع، کمرنگ بودن حضور برندها در مقایسه با سایر موضوعات نشان میدهد که فضای فارسی پیرامون جام جهانی بیش از آنکه تحت تأثیر فعالیتهای تجاری قرار داشته باشد، حول موضوعات سیاسی، هویتی و فوتبالی شکل گرفته است.
حواشی آمریکا، ویزا و میزبانی مشترک
یکی از مهمترین حواشی غیرورزشی جام جهانی ۲۰۲۶، میزبانی مشترک آمریکا، مکزیک و کانادا و پیامدهای آن برای حضور تیم ملی ایران بود. از ماهها پیش از آغاز مسابقات، بحثهایی درباره سختگیری آمریکا در صدور ویزا، محدودیتهای ورود اعضای کاروان و محل استقرار تیم ملی در فضای مجازی مطرح شد و باعث شد بخشی از گفتگوها حتی پیش از شروع رقابتها ماهیتی سیاسی پیدا کند. در جریان مسابقات نیز استقرار تیم ملی در تیخوانای مکزیک و رفتوآمد میان مکزیک و محل برگزاری مسابقات، از موضوعات پرتکرار کاربران بود. بخشی از کاربران این شرایط را ناشی از محدودیتها و تنشهای سیاسی میان ایران و آمریکا ارزیابی کردند، در حالی که گروهی دیگر صرفاً به دشواریهای لجستیکی و تأثیر آن بر تیم پرداختند. همزمان، رفتار مردم و مسئولان مکزیک بازتاب مثبتی در میان کاربران داشت و در بسیاری از محتواها، رویکرد این کشور با سیاستهای آمریکا در قبال تیم ملی ایران مقایسه شد. این موضوع نشان میدهد تجربه میزبانی جام جهانی برای کاربران صرفاً یک مسئله ورزشی نبود و ابعاد سیاسی و دیپلماتیک آن نیز سهم قابل توجهی در شکلگیری گفتگوها داشت.
